راز سر به مهر

1. ترسم که اشک، در غم ما پرده‌در شود

   وین راز سر به مهر به عالم سمر شود

   معنی

   می‌ترسم که اشک‌های من، پرده‌دری کند و رازِ ما را آشکار کند. (مردم اشک‌های من را ببینند و پی به غم و غصه‌ی من ببرند و و این راز پنهان به کل جهان معروف گردد. و مردم برای قصه‌های شب، آن را تعریف کنند.

   شرح از گنجور

2. گویند سنگ لعل شود، در مقام صبر

   آری شود، ولیک به خون جگر شود

   معنی

   می‌گویند که اگر صبر و استقامت داشته باشی، می‌توان سنگ را به لعل تبدیل کرد، اما این کار فقط با تحمل درد و رنج عمیق امکان‌پذیر است. بله. سنگ لعل می‌شود. اما باید در خونِ جگر بخوابد تا لعل شود. صبر با خونِ جگر همراه است.

   شرح از گنجور

3. خواهم شدن به میکده گریان و دادخواه

   کز دست غم خلاص من، آنجا مگر شود

   معنی

   می‌خواهم گریان و دادخواه به میکده بروم. گریه کنم و طلبِ عدالت و دادرسی کنم.  شاید در آنجا از غم و اندوه من رهایی یابم.

   شرح از گنجور

4. از هر کرانه تیر دعا کرده‌ام روان

   باشد کز آن میانه یکی کارگر شود

   معنی

   من از هر سو دعایم را روانه کرده‌ام. امیدوارم که یکی از آن‌ها کارساز باشد و یکی از تیرهای دعا که فرستاده‌ام، اثر کند

   شرح از گنجور

5. ای جان حدیث ما بر دلدار بازگو

   لیکن چنان مگو که صبا را خبر شود

   معنی

   ای جان، ماجرای عشق و دلم را برای محبوب بگو، اما طوری نگو که نسیم صبح از آن باخبر شود.

   شرح از گنجور

6. از کیمیای مهر تو زر گشت روی من

   آری به یمن لطف شما خاک، زر شود

   معنی

   عشقِ تو چهره من را زرد کرده‌است. واقعاً با مهربانی‌های شما، حتی خاک هم می‌تواند به طلا تبدیل شود. (انسان و چهره انسان از خاک ساخته شده و طلا نیز رنگ زرد دارد) به کنایه گفته است که من از غم عشق تو زردرو و رنجور شده‌ام. همرنگ طلا!

   شرح از گنجور

7. در تنگنای حیرتم از نخوت رقیب

   یا رب مباد آن که گدا معتبر شود

   معنی

   این نخوت و غرور و تکبر مراقب و نگهبانِ تو، من را به حیرت انداخته‌است. ای پروردگارا، نگذار که شخص بی‌ارزشی موقعیت و اعتبار پیدا کند.

   شرح از گنجور

8. بس نکته غیرحسن بباید که تا کسی

   مقبول طبع مردم صاحب‌نظر شود

   معنی

   برای جلب توجه و پسند افراد با سلیقه و فرهیخته، باید نکات زیادی را در نظر داشت و به آن‌ها توجه کرد. تنها زیبایی کافی نیست.

   شرح از گنجور

9. این سرکشی که کنگرهٔ کاخ وصل راست

   سرها بر آستانهٔ او خاک در شود

   معنی

   این دیوارهای بلند و زهوار و سرکشی روی طاق‌های کاخِ وصل، باعث می‌شود که همهٔ سرها در برابرِ آستانه و ورودیِ این کاخ، به خاک بیفتند و تسلیم شوند.

   شرح از گنجور

10. حافظ چو نافهٔ سر زلفش به دست توست

    دم درکش ار نه باد صبا را خبر شود

    معنی

    ای حافظ! اگر سَرِ زلفِ خوش عطرِ یار در دستِ تو است، حرفی نزن و سکوت کن و حتی نفَس‌ات را هم بیرون نده. وگرنه باد صبا باخبر خواهد شد.

    شرح از گنجور

متنِ شعر از گنجور.