جام جم از ما می‌کرد

1. سال‌ها دل طلب جام جم از ما می‌کرد

   وآنچه خود داشت ز بیگانه تمنا می‌کرد

   معنی

   سال‌ها دل به دنبال جام جمشید بود و در عوض، آنچه را که خود داشت از دیگران خواسته و از آن‌ها انتظار داشت.

   شرح از گنجور

2. گوهری کز صدف کون و مکان بیرون است

   طلب از گمشدگان لب دریا می‌کرد

   معنی

   آن گوهر ارزشمندی (علم و معرفت حقّانی) که در زمان و مکان یا همان عالم خاکی نبود، آن را از سرگشتگانِ همین عالم دنیا می‌خواست و می‌جویید

   شرح از گنجور

3. مشکل خویش بر پیر مغان بردم دوش

   کاو به تأیید نظر حل‌ معما می‌کرد

   معنی

   دیشب مسئله و مشکل خود را به جوانمردی از اهل عرفان که پیر مغان نامیده می‌شود، بردم. او با نگاه عمیق و بصیرتی که داشت، به من کمک کرد تا راز و معمای من را حل کند.

   شرح از گنجور

4. دیدمش خرم و خندان قدح باده به دست

   واندر آن آینه صد گونه تماشا می‌کرد

   معنی

   او را دیدم که خوشحال و خندان بود و جام می را در دست داشت. در آینه، انواع جلوه‌ها و زیبایی‌ها را می‌نگریست.

   شرح از گنجور

5. گفتم این جام جهان‌بین به تو کی داد حکیم؟

   گفت آن روز که این گنبد مینا می‌کرد

   معنی

   گفتم این پیمانه‌ای که به تو بینش درباره جهان می‌دهد، چه زمانی از حکیم به تو داده شده است؟ او پاسخ داد: آن زمانی که این آسمان آبی رنگ را می‌ساخت.

   شرح از گنجور

6. بی‌دلی در همه‌احوال خدا با او بود

   او نمی‌دیدش و از دور خدارا می‌کرد

   معنی

   وارسته‌ای که در هر شرایطی خدا با او بود، چون نمی‌توانست او را ببیند فکر می‌کرد خدا از او جداست و به دنبال او می‌گشت. (خدارا می‌کرد یعنی سوگند به خدا؛ خدا را به کمک طلبیدن)

   شرح از گنجور

7. این‌همه شعبدهٔ خویش که می‌کرد اینجا

   سامری پیش عصا و ید بیضا می‌کرد

   معنی

   این همه ترفند و حیله‌ای که سامری در مقابل عصا و معجزه‌ی موسی به کار می‌بست، در اینجا دیده می‌شود.

   شرح از گنجور

8. گفت آن یار کز او گشت سر دار بلند

   جرمش این بود که اسرار هویدا می‌کرد

   معنی

   آن بزرگ (پیر مغان) گفت آن کسی که (منصور حلاج) که به واسطه بر دار شدنش ، دار به بزرگی رسید. جرمش این بود که وقتی اسرار الهی را دریافت میکرد و به شهود می رسید آنها را برای دیگران هم بیان میکرد.

   شرح از گنجور

9. فیض روح‌القدس ار باز مدد فرماید

   دیگران هم بکنند آن‌چه مسیحا می‌کرد

   معنی

   اگر روح‌القدس دوباره کمک کند، دیگران نیز می‌توانند کارهایی را انجام دهند که عیسی (مسیحا) انجام می‌داد.

   شرح از گنجور

10. گفتمش سلسلهٔ زلف بتان از پی چیست؟

    گفت حافظ گله‌ای از دل شیدا می‌کرد

    معنی

    به او گفتم که علت زلف‌های پیچیده‌ی معشوقان چیست، او پاسخ داد که حافظ دل شیدا گله‌ای دارد.

    شرح از گنجور

متنِ شعر از گنجور.