چون مرا مجروح کردی گر کنی مرهم رواست

1. چون مرا مجروح کردی گر کنی مرهم رواست

   چون بمردم ز اشتیاقت مرده را ماتم رواست

   معنی

   زمانی که مرا زخمی کردی، اگر درمانم کنی قابل قبول است. و وقتی که به خاطر عشق تو بمیرم، برگزاری مراسم عزاداری برای مرده‌ای مانند من نیز جایز است.

   شرح از گنجور

2. من کیم یک شبنم از دریای بی‌پایان تو

   گر رسد بویی از آن دریا به یک شبنم رواست

   معنی

   من یک شبنم هستم که از دریای بی‌پایان تو نشأت گرفته‌ام. اگر بویی از آن دریا به یک شبنم برسد، کاملاً قابل قبول و مناسب است.

   شرح از گنجور

3. گر رسانی ذره‌ای شادی به جانم بی جگر

   هم روا باشد چو بر دل بی تو چندین غم رواست

   معنی

   اگر تنها یک ذره شادی به روحم برسانی، حتی بدون جگر و تپش، هم برایم قابل قبول خواهد بود؛ چرا که دل من بدون تو پر از ناراحتی است.

   شرح از گنجور

4. چون نیایی در میان حلقه با من چون نگین

   حلقه‌ای بر در زن و گر در نیایی هم رواست

   معنی

   اگر نمی‌توانی به جمع ما بپیوندی، مانند یک نگین که بر حلقه‌ای است، بر در ما بزن و وارد شو و اگر هم نیایی، اشکالی ندارد.

   شرح از گنجور

5. تا درون عالمم دم با تو نتوانم زدن

   چون برون آیم ز عالم با توام آن دم رواست

   معنی

   وقتی در دنیای عقل و آگاهی هستم، نمی‌توانم با تو ارتباط برقرار کنم، اما وقتی از این دنیای مادی خارج شوم و به عالم دیگر بروم، در آن لحظه ارتباط با تو ممکن است.

   شرح از گنجور

6. چون در اصل کار عالم هیچکس آن برنتافت

   آنچنان دم کی توان گفتن که در عالم رواست

   معنی

   هیچ کس نتوانسته است اصل و بنیاد کارهای علمی و جهانی را برعکس کند، پس چگونه می‌توان گفت که هر چیزی در این دنیا درست و مجاز است؟

   شرح از گنجور

7. در صفت رو تا بدان دم بوک یکدم پی بری

   کان دمی پاک است و پاک از صورت آدم رواست

   معنی

   در وصف یک شخص می‌گوید که تا زمانی که در حالت عشق و حال است، به دنبال دلنشینی و صفای روحش باش. چرا که آن لحظه‌ای که در پاکی و صفا به سر می‌برد، بسیار ارزشمند و قابل قبول است.

   شرح از گنجور

8. گر سر مویی جنب را تر نشد نامحرم است

   ظن مبر کاینجا سر یک موی نامحرم رواست

   معنی

   این معنا به کلی غلط لست

   شرح از گنجور

9. موی چون در می‌نگنجد کرده‌ای سررشته گم

   گر تو گویی سوزنی با عیسی مریم رواست

   معنی

   موهایت به قدری زیباست که در هیچ می‌چنند جا نمی‌گیرد. اگر تو بگویی، این زیبایی با عیسی مریم هم قابل مقایسه است.

   شرح از گنجور

10. اره چون بر فرق خواهد داشت جم پایان کار

    گر فرو خواهد فتاد از دست جام جم رواست

    معنی

    زمانی که بر سر اینجا مشخص شود که سرنوشت چه خواهد بود، در پایان کار، اگر کسی تدبیر نکند، از دستش فرصتی برای بهره‌برداری از پندهای بزرگ از دست خواهد رفت.

    شرح از گنجور

11. چون تواند دیو بر تخت سلیمانی نشست

    گر سلیمان گم کند در ملک خود خاتم رواست

    معنی

    اگر دیو بتواند بر تخت سلیمان بنشیند، این به آن معناست که سلیمان اگر خاتم خود را در پادشاهی‌اش گم کند، خود culpa دارد.

    شرح از گنجور

12. فقر دارد اصل محکم هرچه دیگر هیچ نیست

    گر قدم در فقر چون مردان کنی محکم رواست

    معنی

    فقر دارای بنیانی مستحکم است و هیچ چیز دیگری آبرو ندارد. اگر با عزت و قدرت در شرایط فقر قدم برداری، این کار کاملاً قابل قبول است.

    شرح از گنجور

13. بیش از زنبیل‌بافی سلیمان نیست ملک

    هر که این زنبیل بفروشد به چیزی کم رواست

    معنی

    در حقیقت، کسی که این زنبیل را بفروشد، ارزش و مقام او کمتر از سلیمان نیست و نمی‌توان به سادگی او را نادیده گرفت. هر کسی که این کار را انجام دهد، کم‌ ارزش نیست.

    شرح از گنجور

14. مذهب عطار اینجا چیست از خود گم شدن

    زانکه اینجا نه جراحت هیچ و نه مرهم رواست

    معنی

    عطار در اینجا به این نکته اشاره می‌کند که در این جایگاه معنوی، فرد باید از خویشتن و هویت خود خارج شود، زیرا در چنین وضعیت‌هایی نه زخم‌های روحی وجود دارد و نه درمان لازم برای آنها. در واقع، رسیدن به مقام رضایت و آرامش در این متن به از خود گذشتن و فراموشی درونی نیاز دارد.

    شرح از گنجور

متنِ شعر از گنجور.