بی‌ تو به سر نمی‌شود

1. بی‌همگان به سر شود، بی‌تو به سر نمی‌شود

   داغ تو دارد این دلم، جای دگر نمی‌شود

   معنی

   بدون دیگران می‌توانم زندگی کنم، اما بدون تو هرگز نمی‌توانم. این دل من فقط جای تو را دارد و هیچ چیز دیگری نمی‌تواند جایگزین تو شود.

   شرح از گنجور

2. دیدهٔ عقل مست تو، چرخهٔ چرخ پست تو

   گوش طرب به دست تو، بی‌تو به سر نمی‌شود

   معنی

   چشم عقل از زیبایی تو به وجد آمده و در حال چرخش است، گوش شوق و لذت به دستان تو وابسته است و بدون تو نمی‌توانم سر کنم و زندگی‌ام پیش نمی‌رود.

   شرح از گنجور

3. جان ز تو جوش می‌کند، دل ز تو نوش می‌کند

   عقل خروش می‌کند، بی‌تو به سر نمی‌شود

   معنی

   وجود تو در جانم شعله‌ور است و دل من از عشق تو سرشار است. عقل و اندیشه‌ام در هیجان و جنب و جوش است و بدون تو، زندگی جلو نمی‌رود.

   شرح از گنجور

4. خمر من و خمار من، باغ من و بهار من

   خواب من و قرار من، بی‌تو به سر نمی‌شود

   معنی

   بدون تو، هیچ‌کدام از لذت‌ها و آرامش‌های زندگی‌ام معنا ندارد؛ نه نوشیدنی‌ام، نه حال خوشم، نه باغ و بهار زندگی‌ام، و نه آرامش و خوابم.

   شرح از گنجور

5. جاه و جلال من تویی، ملکت و مال من تویی

   آب زلال من تویی، بی‌تو به سر نمی‌شود

   معنی

   من به خاطر مقام و عظمت خودم به تو وابسته‌ام، و ثروتم با توست. زندگی‌ام بدون تو نمی‌گذرد.

   شرح از گنجور

6. گاه سوی وفا روی، گاه سوی جفا روی

   آن منی کجا روی؟ بی‌تو به سر نمی‌شود

   معنی

   گاهی به وفا و محبت روی می‌آوری و گاهی به بی‌وفایی و ستم. تو که همه‌چیز من هستی، کجا می‌توانم بروم که بدون تو زندگی‌ام می‌گذرد؟

   شرح از گنجور

7. دل بنهند برکنی، توبه کنند بشکنی

   این همه خود تو می‌کنی، بی‌تو به سر نمی‌شود

   معنی

   دل را به کسی می‌سپارند و از کارهای خود توبه می‌کنند، اما در واقع این اعمال را خود شخص انجام می‌دهد. بدون تو زندگی برایم ممکن نیست.

   شرح از گنجور

8. بی‌تو اگر به سر شدی، زیر جهان زبر شدی

   باغ ارم سقر شدی، بی‌تو به سر نمی‌شود

   معنی

   اگر تو نباشی، زندگی زیر این آسمان به سختی می‌گذرد و مثل باغ ارم را به جهنم تبدیل می‌کند. بدون تو، هیچ چیزی به خوبی نمی‌گذرد.

   شرح از گنجور

9. گر تو سری، قدم شوم، ور تو کفی، علم شوم

   ور بروی، عدم شوم، بی‌تو به سر نمی‌شود

   معنی

   اگر تو سر باشی، من قدم می‌شوم؛ اگر تو کف باشی، من علم می‌شوم؛ اگر تو بخواهی، من به عدم می‌روم. بدون تو، زندگی نمی‌گذارد.

   شرح از گنجور

10. خواب مرا ببسته‌ای، نقش مرا بشسته‌ای

    وز همه‌ام گسسته‌ای، بی‌تو به سر نمی‌شود

    معنی

    تو خواب مرا گرفته‌ای، اثر و نشانی مرا پاک کرده‌ای، از همه کس مرا جدا کرده‌ای، بدون تو زندگی‌ام نمی‌گذرد

    شرح از گنجور

11. گر تو نباشی یار من، گشت خراب کار من

    مونس و غم‌گسار من، بی‌تو به سر نمی‌شود

    معنی

    اگر تو کنار من نباشی، زندگی‌ام به هم می‌ریزد. تو همدم و آرامش‌بخش من هستی و بدون تو نمی‌توانم به زندگی ادامه دهم.

    شرح از گنجور

12. بی‌تو نه زندگی خوشم، بی‌تو نه مردگی خوشم

    سر ز غم تو چون کشم؟ بی‌تو به سر نمی‌شود

    معنی

    بدون تو نه زندگی برایم لذت‌بخش است و نه مرگ. وقتی از غم تو یاد می‌کنم، نمی‌توانم به پایان برسانم و بی‌تو روزها به سختی می‌گذرد.

    شرح از گنجور

13. هر چه بگویم «ای سند! نیست جدا ز نیک و بد»

    هم تو بگو به لطف خود، بی‌تو به سر نمی‌شود

    معنی

    هر چه درباره‌ات بگویم، به تنهایی کافی نیست. تو هم باید نظر خودت را بیان کنی. بدون حضور تو، زندگی ادامه پیدا نخواهد کرد.

    شرح از گنجور

متنِ شعر از گنجور.